درباره دستگاه مداحی و استثنای کویتی‌پور

کاتارسیس حاکم

یک:

وضعیت موجود را از طریق مشاهدات‌مان از اشکال پیشینی هر پدیدار می‌توانیم درک کنیم. مثلا مقایسه تسخیر سفارت اول با دوم برای شناخت ساختارحاکم می‌تواند جالب باشد. اگر در اولی تسخیر کنندگان سفارت، «دیکتاتور» و شاه را طلب می‌کردند؛ در دومی «بانک مرکزی» را طلب کردند. این خطی آشنا برای شناخت ماهیت تغییر یافته حاکم است: ایدئولوژی جمعی به ثروت شخصی.

به این فیلم عزاداری دقت کنید. این، اشکال اولیه عزاداری‌هایی است که امروزه می‌بینیم. شکل ساده مراسم از «مراحل اولیه» خبر می‌دهد. مداح پیرمردی است فارغ از فنون جدید شومنی مذهبی. نسبت به دوربین‌های تلویزیونی بی‌اعتناست. صدای یکنواخت، لحن ومحتوای کاملا کلاسیک و بی‌فیگور. حضار مراسم نیز، بیشتر به کارگران متحدالشکل یک کارخانه می‌مانند که همگی به شنونده اعظم زل زده‌اند. و پس از پایان مراسم می‌خواهند به محل کارخود هرچه سریعتر بازگردند. بی‌نظمی و عدم هماهنگی در مراسم به وضوح قابل مشاهده است. ناگهان کسی در میانه مراسم شعر دیگری می‌خواند که حتی تعجب حاکم اعظم را هم جلب می‌کند.

مقایسه این وضعیت که درتمامی جنبه‌های حیات اولیه ساختار حاکم از جنگیدن و دیپلماسی و اعدام تا سیرکردن شکمها قابل مشاهده بود با ساختار پیچیده امروزی از گونه‌ای پیشرفت-استحاله خبر می‌دهد. نور پردازی‌ها و صحنه آرایی‌ها و بهره‌گیری از تکنیک‌های جدید فیلمبرداری و صدا برداری ، نظم قابل توجه مراسم و انبوهه‌ای از فیگورها وژست‌ها درمراسم‌های امروزی در حضور حاکم اعظم و نا-متحدالشکل‌هایی که همچون سرمایه به اشکال مختلفی درآمده‌اند، ماهیت حیات متاخر نظام را نشان می‌دهد. در اشکال اولیه، حاکم در روبرو و آن بالا نشسته بود و مداح درگوشه‌ای از مجلس. تماشاچیان همه روبروی حاکم نشسته بودند و صدای مداح را با تصویر حاکم منطبق می‌کردند. پدر با تلولو خاصی کودکان را جذب می‌کرد. در اشکال متاخر از پدر خبری نیست. اکنون حاکم است که به گوشه رفته و صنعت وتکنیک و نمایش به جلوی سن منتقل شده. حضار چشم در چشم نماینده پروپاگاندا-مداح- نشسته‌اند. آنها در واقع به حافظ منافع مادی‌شان چشم دوخته اند. هیچی دیگر آن جلو نیست جز خودشان….. دود می‌شود وبه هوا می‌رود….

 دو:

کمتر کسی است که شنیدن صدای کویتی‌پور او را برنجاند. معتقدین ونامعتقدین ناراضی را- به دلایل مختلفی- صدای مداحان می‌رنجاند. مداحان سازنده دستگاهی هستند که بار » صدا» ی حاکم را به دوش می‌کشند. آنها تن اسطوره را به تن حاکم پیوند می‌دهند. درواقع با تیرهایی که به تن اسطوره می‌زنند، تن حاکم را سرحال می‌کنند. در پس زمینه تمام مداحی‌های رسمی این روایت خوابیده است که اگرچه اسطوره شکست خورد اما حاکمِ میراث دار او قوی‌تر از این حرفاست. کاری که دستگاه مداحی می‌کند تبدیل تراژدی به ایدئولوژی است.

تراژدی، غم‌نامه یا سوگنامه ، یکی از شکل‌های نمایش است که ریشه در یونان باستان دارد. تم غالب درتراژدی، ناتوانی انسان در مقابل ارادهٔ خدا یا خدایان است. پایان تراژدی به مرگ قهرمان یا پایان ناخوشایند دیگری ختم می‌شود. ازمنظر ارسطو هدف تراژدی ایجاد ترحم یا به عبارتی کاتارسیس در تماشاگر است. مداح رسمی، کاتارسیس را به توانایی حاکم پیوند می‌دهد وبر ویرانه‌های صحنه و تن پاره پاره مقتولین عربده می‌زند. او تن سالم حاکم را با غلو کردن تن پاره پاره اسطوره مدام برجسته می‌کند. او از ناتوانی اسطوره برای نشان دادن توانایی حاکم مدرن بهره گرفته و عکس العمل ترحم برانگیز تماشاگران، تراژدی را به نوعی ترس از ایدئولوژی تبدیل می‌کند. صدای نوحه‌ها و طبل‌ها و زنجیرها برای ما بیشتر ترسناک و اضطراب آورند تا غم انگیز. این مدیلاسیون(چرخش موسیقایی) محصول مداخله قدرت حاکم است.

کویتی پور یا حسین فخری و معدودی دیگر از جمله استثناها هستند. آن‌ها همچنان به تراژدی وفادار مانده‌اند.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: