مساله حجاب

الف:

حجاب اسلامی، تنها پدیده ای بوده است که منتقدان ومخالفانش حتی بدون برگزاری یک تجمع یا نوشتن یک مقاله انتقادی، آن را در طی این سال ها به مرور بر انداخته وبی معنا کرده اند. «پوشش مرسوم» يعنى همين مانتوها و ساپورت ها و روسرى ها در پایتخت و شهرهای بزرگ به گونه ای است که صدها برابر از نوع اروپایی پوشش، برای حاکم، مخاطره آمیزتر است. چرا؟ روسری ها و مانتوها هم هستند، هم نیستند. این تعلیق، حاکم را معلق و مضطرب می کند. نوع لباس ها واَشکال استفاده از آن، حق انحصاری حاکم برای حرکت در مرز قانون را می شکنند. تنها حاکم است که می تواند قانوناً کار غیر قانونی انجام دهد. زن ها با نوع پوشش تعلیقی شان، دقیقا در مرز قانون می ایستند: پوششان هم قانونی است، هم غیر قانونی. این مبارزه طولانی مدت حاکم با کسانی است که با حرکت در مرزها آن هم به گونه ای دسته جمعی و در زیر روشنی آفتاب، او را مضطرب می سازند .
دولت، متعلقات زن خودش را که در خیابان ها ومراکز اداری وفروشگاه ها هستند، نمی تواند به گونه ای دست کاری نشده در رسانه های تصویری اش نمایش دهد. گمان نکنید چون اینها را به رسمیت نمی شناسد و مجرم می داند (همچون پوشیده نگه داشتن چهره مجرمان وسارقان) پس نشان نمی دهد، مساله این است که نشان دادن هر تبعه زن، نشان دادن ماهیت حاکم است. نشان دادن «اجبار» است. دقیقا در همین جاست که اهمیت سیاسی «مساله زن» معلوم می شود. زن، گرانیگاه ومهم ترین اپوزیسیون است. اپوزیسیونی است که ماهیتاً بودن اش در خیابان، لو دهنده است.
نخستین داوری هر بیننده غریبه ای – حتی موافقان حجاب اسلامی- نسبت به نوع حجاب و پوشش زنان در تهران این است: حجاب زوری/اجباری. این مساله، مخاطره آمیز و تماما سیاسی است. هر زنی با نوع حجابش، ماهیت حاکم را نمایش می دهد. حاکمی که در برابر موضوع لباس و حجاب، همواره خود را در مواجهه با «اشباح» حس کرده است. نمی داند دراین میان باید یقه چه کسی و نهادی را بگیرد و برای همین در خلال گشت های پلیس اش، دست به دامان «کارفرهنگی» می شود؛ نمایشگاه می گذارد و برنامه تلویزیونی می سازد و کتاب چاپ می کند. هرجا نام کار فرهنگی از سوی حاکم به میان می آید، آن جا دقیقا جایی است که پلیس اش مستاصل شده و نمی داند چه کسی را باید بزند. این کار فرهنگی، ریشه ای کاملا سیاسی دارد: کدی است برای شناختن استیصال پلیس.

ب:

قانون حجاب در طى يك فرايند ساخته شده و هنوز در حال تكوين است. قانون حجاب، چيزي پيشينى و فيكس نيست و در نسبت بين حاكم و جامعه مدام حدگذارى مى شود. قانون دولت هرچقدر هم دينى، قانون فقهى نيست و موقعيت هاى مختلف آن را مى سازد. مثلا چند شب پيش از طريق يكى از دوستان خبردار شدم كه در ايران مانتوى بدون دكمه و جلو باز مد شده است. باوركردنى نبود برام. اما اين چيز به غايت باور نكردنى براى من را گشت ارشاد و دولت پذيرفته است. اين «پذيرفتن» فارغ از چيستى سوژه هاى سازنده اش(زنان) به سبب عقب راندن دولت، موضوعى است سياسى.
گشت ارشاد از يك سو محصول نافرمانى زنان از قانون است، ولى از سوى ديگر ناشى از بى قانونى هم هست. همانقدر كه زنان شل حجاب اند دولت هم شل قانون است. چطور؟ زنان در تهران فقط قانون را تعليق و معلق نمى كنند بلكه به مامور قانون با لباس ها و حجاب جديدشان اطلاع مى دهند كه بايد قانون جديدى بنويسد. او نيز براساس ماهيت اش، هرسال در حال پس روى از ايدئولوژى و نوشتن قانون جديد است. تا جايى كه براى من كه سه سال است ريختش را نديده ام، وادادگى اش باوركردنى نيست. نبايد اشتباه كرد، فقط دولت نيست كه زن ها را محدود مى كند. زن ها و اميال و اغواگرى هايشان را دست كم نبايد گرفت. دراين وضعيت بيرون يا درون قانون بودن، ابهام مى يابد. زنان در شهرهاى بزرگ در عين حالى كه بيرون از قانون و در معرض تهديداند اما آنقدر درون اند كه مدام در نوشتن قانون جديد، ساليانه، به دولت مشورت مى دهند.

ج:
قوانين حجاب اجبارى و پوشش همگانى به نام اسلام كدگذارى مى شود. بخش بزرگى از جامعه، ارتباط بين حجاب اجبارى و اسلام را رابطه اى مستقيم مى بينند. به همين سبب دينداران همواره در مواجهه پاسخگويى به اين تنش هر روزه زنان در جامعه هستند و نمى توانند آن را ناديده بگيرند. آنها هستند كه به سبب تبعيت از اسلام، مسووليت پاسخگويى به بحران ها و ستم هايى كه مى آفريند را بايد در خود احساس كنند. به نظر می‌رسد که سیاستگذاری روشنفکرى دینی روی فقه و فقه‌زدایی یا تفسیرغیر فقیهانه از دین، شاید بتواند سوژه‌های دیندار را از محدودیت‌های فقه آزاد کند یا به آن‌ها این توانایی را بدهد که در آن دست به گزینش بزنند، اما به لایه‌های پروبلماتیک‌تر داستان هنوز دست پیدا نکرده است. یکی از آن‌ها این است که به گونه‌ای تاریخی، دین و دینداران مسئله زن را هنوز با خود حل نکرده‌اند. بیراه نیست که از شیرمرغ تا جان آدمیزاد در کتاب‌های روشنفکران دینی پیدا می‌شود، اما درقبال زن، سکوتی اساسی حکمفرماست. نسبت میان زن و بدنش با ناپاکی وشر، به‌نظر می‌رسد چنان فرهنگ قوی و قدرتمندی است (حتی درقرن ٢١) که هم روشنفکران دینی را نسبت به زن، ساکت کرده و هم ابزاری شده است برای مداخله مدام همگانی درسلیقه زن. به عنوان مثال در عمل، حكم دینی امر به معروف و نهی از منکر در طول تاریخ، حول و حوش زن، خود را بازتولید کرده است. هرجا نام این اصل می‌آید، زن و لزوم كنترل آن به یاد می‌آید؛ یک عطف تاریخی. این اصل در نتیجه چیزی نبوده جز دخالت در حوزه خصوصی زن. فرمانی خدایی برای تنظیم بدن زن براساس میل دیگری. مسوول اين اصول، احكام و واقعيت هاى تاريخى كيست؟
مداخله روشنفكران دينى در مساله حجاب اجبارى و مسايل ديگر مربوط به محدودسازى زن، بى شك اهميتى بسيار بيشتر در زندگى واقعى افراد جامعه دارد تا پاسخ به اين كه «وحى چيست؟»

د:
سوال اين است كه آيا همه سوژه هاى زن، در راستاى آزادى و رهايى و دموكراسى و فلان و بيسار در حال بدحجابى اند؟ اگر كسى يا چيزى بخواهد اين را زورچپان كند، بي شك بيراهه رفته است. مساله اصلى بر سر توان و قدرت «ميل» است. چگونه؟ قدرت (فرهنگ و دولت) از حضور بی واسطه بدن در عرصه عمومی جامعه ایران، همواره جلوگیری به عمل می ­آورد. به بیان دیگر حوزه عمومی، خالی از هرگونه اندام برهنه است . بدن هميشه براى برهنه شدن عطش دارد. تاكيد بر پوشاندنش در طول تاريخ اين عطش را نشان مى دهد. در واقع از ميزان گفتارى كه حول و حوش قبح برهنگى در ميان گروه هاى مختلف ساخته شده ميزان اين ميل را مى توان فهميد. به هرحال در وضعیت ايران، لباس به گونه ای اغراق شده، کارکردهای نمایشی و اروتیک بدن را به عهده گرفته است. لباس، به عنوان واسط میان تن ­ها، در شرایط فقدان حضور بدن، به بازنمای بدن، تبدیل می­ شود؛ انتزاعا جایگزین تن می­ شود.
بدنی که با استفاده از لباس و آرایش های اغراق شده سعی می کند از اغراق سرکوب، فرار کرده و خود را بازسازی ونجات دهد. لباس در این وضعیت بدن بدون اندامی است که بر علیه ارگانیسم حاکم صورت بندی می شود. ارگانیسم هایی که همواره به کارکرد اندام ارجاع می دهند و تن را نادیده می گیرند. این همان ارجاع دلوز به مفهوم تن در نزد اسپینوزاست. تنی اجتماعی که در رابطه ای پویا با ساختار درونی و بیرونی اش همواره تغییر شکل می دهد و امکاناتی جدید برای بروز خود را می سازد. بیراه نیست که دلوز تن را موتور تاریخ می داند. در واقع انباشته شدن شهر از بوتیک های لباس ونمایش بدن های پارچه ای در هاله ای از نورهای سفید و رنگین پشت شیشه های براق، در كنار رشد سبك زندگىِ مصرفى، معناى ديگرى هم دارد و گویای غیبت بدن واقعی و میل رو به تصاعد داشتن جایگزین هر چه بهتر برای آن است. تا زمانی که «لباس» نقش بازنمایی را برای «بدن» بازی می­ کند، نمی­ توان از اهمیت مازاد آن کاست.ابتكار عمل زنها ساختن همچنين موقعيتى براى حاكم است. در هم ريختن مرزهاى قانون با پيش كشيدن مدام ميل؛ از ميل به آزادى گرفته تا ميل به ديده شدن. در واقع ساختن منطقه جنگى كه اساسا موضوع جنگ در هاله اى از ابهام است. و خب اين چيزى است كه به قول فوكو بهترين نوع مواجهه با ساختار «سراسربين» است: رقص محتاطانه.

پي نوشت: اولويت دادن يا ندادن به موضوع حجاب يك تصميم سراسر سوبژكتيو، و كارى است در محدوده هاى كار روشنفكرانه. در زيست روزمره، ميزان اولويت دادن به آن در جدال واقعى نيروها (جدال بين ميل و پليس) در سطح شهر به حيات خود ادامه مى دهد و تعيّن مى يابد.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: