ژست های حذف شده

عکسی دیدم از آنتوان سوربوگین برای سال 1297(اواخر قاجار اوایل دوره پهلوی) که در تهران گرفته شده است. عکس فوق العاده است. پوشش دختر نشان می دهد که رعیت زاده است. دختری از طبقات پایین اواخر قاجاریه. او نیم رخ ایستاده، سینه هایش را جلو داده و دستهایش را بالا برده و کج به ما نگاه می کند. فیگور اغواگرایانه او جلوی دوربین عجیب به نظر می رسد. عکس های آن دوره معمولا تصاویری اند از آدم های زل زده به دوربین با بدن هایی کاملا رام ودر خود فرو رفته. آنها معمولا جلوی دوربین شی شده اند. اما فیگور این دختر جلوی دوربین عکاس غربی، گویی طبقه و تاریخ را کنار زده است و خود دختر را به گونه ای ناب نشان می دهد. در واقع احساس می کنیم که دختر با ژست اش جهش پیدا کرده است.

figure

اوج هنرها در یونان باستان‏ شعر یا poerty بود که دقیقا از ماده پوئیسیس‏ یا «ساختن» است. از سویی دیگر مفهومی در یونان باستان متداول بود تحت عنوان پراکسیس، که عرصه‏ عمل نیک یا همان سیاست یونانی بود. این دوگانه  درارسطو، همان دوتایی «هنر- سیاست» است. جورجیو آگامبن (کتاب وسایل بی هدف:چاپ اول 1387) در تفسیری تحت مبحث «منطق وسیله-هدف»‏ این دوگانه را اینگونه توضیح می دهد که پوئیسیس کنشی است که غایتی‏ غیر خودش دارد و همواره وسیله‏ای است برای رسیدن به‏ یک هدف (مانند شغل و مسابقه). در مقابل، پراکسیس کنشی است‏ که غایتش خودش است یا به تعبیر آگامبن«هدفی‏ بدون وسیله» است (مانند انواع بازی ها). آگامبن براین مبنا بحثی را پیش می کشد و از ساحت دیگری صحبت می کند که ساحت حقیقت و عرصه‏ ظهور راه های بروز آن است. او مبارزه سیاسی، اختراعات، آفرینش هنری، فرایند عاشقی و غیره را در این ساحت تعریف می کند. این ساحت قلمروی وسایل بی‏هدف (ناب) وعرصه ظهور انسان بماهو انسان است. قلمروی ژست دقیقا در اینجا قرار می گیرد. در ژست است که ‏ فاصله کاذب تفکر وکنش برداشته می‏شود زیرا که فرد فرصت آن را می‏یابد تا «واسط بودن ناب» خود را آشکار کند بدون ‏آنکه در مدار«حد وسط بودن‏ میان وسیله و هدف» گرفتار شود.

البته آگامبن به خطر فرو غلتیدن ژست به هر کدام از ساحت های هدف یا وسیله واقف است. او برای نشان دادن این خطر به دو نمونه «هرزه‏نگاری» و «پانتومیم» اشاره می کند. در هرزه‏نگاری، ژست در خدمت هدف لذت رساندن به دیگران یا به‏ خود قرار می‏گیرد و در پانتومیم، ژست وسیله ای می شود در خدمت‏ رساندن یک معنای دم دستی. اگر هرزه‏ نگاری برای لذت‏ یا ارضا صورت بندی می شود، پانتومیم فرد را در فضایی معلق بین میل‏ و ارضا، یا به تعبیر دقیق ترانجام عمل و یادآوری عمل رها می‏کند. در واقع حرکات در پانتومیم اشاره به آشناترین‏ اعمال هر روزه دارند. انچه در هر دوی اینها از دست می رود ناب بودن خود کنش است. ژست در وضعیت نابش حدفاصل پوئیسیس و پراکسیس است. در واقع نمایش در- زبان- بودن نوع بشر،بدون هیچ نوع  دسترسی به یک فرازبان یا امر تعالی.

می توان تاریخ را براساس ژست ها تقسیم بندی کرد. هر عصری ژست های خود را می سازد. بدن، تحت تاثیر مناسبات اجتماعی و فرهنگ مشروع هر دوره ای نمایش داده می شود و حرف می زند. بی شک امروزه بسیاری از ژست های ناب وبی هدف گذشته در زندگی روزمره  را از دست داده ایم. و شاید برای همین است که به گونه ای نمایشی و وسواس آمیز مشغول آن ها شده ایم. سینما، مجلات، رقص، جشن ها و… روایتگر ژست های طبیعی از دست رفته اند.
ژست ها سیاسی اند. به این معنا که میزان سرمایه گذاری نهادهای قدرت را بر بدن نشان می دهند.
ما انتظار نداریم دختری از طبقات پایین صدسال پیش شهرمان را با این ژست ببینیم چونکه با بازنمایی گذشته آنگونه که تاریخ وعکس ها روایت کرده اند، هماهنگ نیست اما نکته اینجاست که فیگور این دختر دقیقا تصویر حذف شده فیگورهای عادی و طبیعی است که امروزه از زندگی روزمره بیرون افتاده وبا رفتن به سالن های رقص ومد و سینما و جلد مجلات ، فانتزی شده اند.
هیچ چیزی در این عکس عجیب نیست.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: